Kuri uyu wa 16 Gashyantare, Abasenateri mu Nteko ishinga amategeko y’uRwanda, umutwe wa Sena, bari muri Komisiyo y'Ububanyi n'Amahanga, Ubutwererane n'Umutekano aribo Hon. Senateri MUKAKARANGWA Clotilde na Hon. Senateri KANYARUKIGA Ephrem  basuye Akarere ka Rulindo, mu rwego rwo kumenya ibikorwa bya Guverinoma bijyanye no gukumira no kurwanya inkongi z'umuriro hirya no hino mu Gihugu. Bagiranye ibiganiro n'ubuyobozi byibanze ku ngamba Akarere, REG, urugaga rw’abikorera (PSF) bafite zo kurinda no gukumira inkongi z'umuriro n'imbogamizi zihari n'uburyo zakemurwa.

Ibiganiro byagarutse ku kurebera hamwe uko inzego za Leta, iz’abikorera n’abantu ku giti cyabo bitabira gufata ubwishingizi bw’inkongi z’umuriro; imibare igaragaza uko ubwitabire bwo gufata ubwishingizi bw’ikongi z’umuriro buhagaze mu myaka itatu  ishize, ibibazo bigaragara mu kwishyura ibyangijwe n’inkongi z’umuriro byafatiwe ubwishingizi; Uburyo buhari bwo gushishikariza abaturarwanda gufata ubwishingizi bw’inkongi z’umuriro; ingaruka inkongi z’umuriro zigira ku bikorwa by’abikorera, imikoranire hagati y’abikorera n’inzego zishinzwe kurwanya inkongi z’umuriro; Uruhare rw’abikorera mu gukumira no kurwanya inkongi z’umuriro; ibibazo bigaragara mu kwishyurwa ibyangijwe n’inkongi z’umuriro byafatiwe ubwishingizi; icyo PSF ikora mu gukangurira abikorera gufata ubwishingizi bw’inkongi z’umuriro; Uko REG ikwirakwiza umuriro hitabwa ku gukumira no kurwanya inkongi z’umuriro, Uruhare rwa REG mu gushishikariza Abaturage gukoresha ibikoresho byujuje ubuziranenge mu rwego rwo gukumira no kurwanya inkongi z’umuriro; Uruhare rwa REG mu kwishyura ibyangijwe n’inkongi y’umuriro biyiturutseho; Uko inkongi z’umuriro zikumirwa mu myubakire y’inzu zo guturamo, iz’abikorera n’iza Leta; uko ubwishingizi bw’inkongi z’umuriro ku nzu za Leta buhagaze n’imbogamizi zihari n’ingamba zo kuzikemura.

Politiki y’Igihugu y’imicungire y’ibiza yerekana ko mu biza  bikunze kuboneka mu Rwanda harimo inkongi z’umuriro zikaba zikunze kwibasira uduce tumwe na tumwe tw’Igihugu zigahitana ubuzima bw’abantu zikanangiza imitungo inyuranye n’ibikorwa remezo.

Gahunda ya Guverinoma y’imyaka irindwi 2017-2024/NST1 igaragaza ko mu rwego rwo kuzamura imibereho y’abagize umuryango hazakomeza kunozwa ingamba zo kwitegura, kugabanya no gucunga ibiza mu nzego zose z’iterambere.

Guverinoma y’u Rwanda yiyemeje kurinda abaturage inkongi z’umuriro zikunze kugaragara mu nganda, mu mazu yo guturamo no gukoreramo, ahantu hakorera cyangwa hahurira abantu benshi, mu mashuri, ibitaro, insengero n’amasoko.

Muri gahunda yo kurwanya inkongi z’umuriro, isesengura ryakozwe na Minisiteri ishinzwe ibikorwa by’Ubutabazi (MINEMA) rigaragaza ko u Rwanda ari igihugu gifite ubukungu bwiyongera kandi ku buryo bwihuse burimo iterambere ry’ibikorwa remezo. Uko imijyi minini igenda yiyongera ni ko n’abayituye biyongera. Ubu bwiyongere bw’abaturage  butuma rimwe na rimwe habaho imiturire itubahirije amategeko n’amabwiriza yashyizweho yo  kwirinda no kurwanya inkongi  z’umuriro. 

Ubugenzuzi bwakozwe na MINEMA bugaragaza ko inyubako nyinshi za Leta n’iz’abikorera zidafite ibikoresho byo kwirinda no kurwanya inkongi z’umuriro, bugaragaza kandi ko nubwo hari amahugurwa atangwa mu bijyanye no kwirinda no kurwanya inkongi z’umuriro, hakiri abaturage benshi batarabisobanukirwa.

Raporo za MINEMA z’imyaka ya 2018, 2019 na 2020 zerekana ko inkongi z’umuriro zabaye ari 21 (2018), 71 (2019) na 89 (2020), zabaye mu bice bitandukanye by’Igihugu zihitana ubuzima bw’abantu, zangiza ibikorwa remezo birimo amazu yo gukoreramo ay’ubucuruzi n’ayo guturamo, amashuri, insengero, amashyamba, amasoko n’ibindi. 

Nyuma y’ibiganiro n’Ubuyobozi bw’Akarere, Abasenateri basuye ishuri rikuru rya IPRC Tumba na Entreprise Urwibutso mu rwego rwo kureba uko amabwiriza yo kurinda no gukumira inkongi z'umuriro ashyirwa mu bikorwa muri ibyo bigo.

Igikorwa cyitabiriwe n'Umuyobozi wa Police mu Karere ka Rulindo CIP Viateur Gakara, Umuyobozi wa REG ishami rya Rulindo, Muhayimana Celestin, Umuyobozi wa PSF mu Karere, Bwana Ndoli Ildephose n'abakozi b'Akarere bafite mu nshingano kurinda no gukumira inkongi z'umuriro.